Jöns Jacob Berzelius

Jöns Jacob Berzelius 20 Ağustos 1779 tarihinde İsveç’te dünyaya geldi. Babası Samuel lise öğretmeni, annesi Elizabeth ise ev hanımıydı. Berzelius 4 yaşında iken babası ölünce annesi küçük Berzelius’u akrabalarına bırakıp başka biriyle evlendi. Ancak annesinin bu evliliği de ömrü gibi kısa oldu ve 2. kez evlendikten kısa bir süre sonra öldü.

Eğitim hayatında kendisine gelir sağlayabilecek işler yapmak isteyen Berzelius, bir tane maden suyu şişeleme bir tane de sirke fabrikası kurdu. Ancak her iki işletme de hayal kırıklığıyla sonuçlandı. İki fabrikasını da kaybeden Berzelius, ödemesi yıllar alan çok ağır bir borç yükü altına girdi.

Resim: İsveç’te çok sevilen Berzelius’un heykeli.

Talihsizlikler ve hastalıklar Berzelius’un hayatının önemli bir parçasıydı. Bir çalışması esnasında laboratuvarında meydana gelen patlama onu 4 ay boyunca hastanelik ettiği gibi neredeyse kör ediyordu. Gençliğinde başlayan migreni onu ömür boyunca bırakmadı. Yaşı ilerledikçe sağlığı daha da kötüleşen Berzelius, yakın bir arkadaşına şu satırları yazdı:

Sevgili Wöhler,

Gücün yettiği müddetçe çalış. İnsan yaşlandığında nasıl bir yaratığa dönüşüyor tahmin edemezsin.

1835 yılında 56 yaşındayken, babası bakan olan 24 yaşındaki Elizabeth Poppius ile evlendi. Çiftin hiç çocuğu olmadı. Berzelius 07 Ağustos 1848 tarihinde hayata gözlerini yumdu.

Öğretmenler için öneriler

Yukarıdaki metinde kimyacı Jöns Jacob Berzelius’un hayat hikâyesinden bir kesite yer verilmiştir.  Literatürde Cazip Ayrıntılar (Seductive Details) adı verilen bu tür hikâyeler ile ders içerisinde öğrencinin dikkatinin çekilmesi amaçlanmıştır. Hikâye içerisinde ders konusundan veya materyalin diğer kısımlarıyla ilişkisiz olarak bilim insanının hayatından ilginç kesitler verilmiştir.

Yukarıda verilen hikâyede Berzelius’un ticarete atılması veya arkadaşı Wöhler’e yazdığı mektup gibi bilgiler dersin istenilen bir anında öğrencilere anlatılabilir.

İsveç Kraliyet Akademisi

Zamanının en büyük kimyacılarından biri olarak kabul edilen Berzelius, kimya bilimine gravimetrik analiz, su banyosu, desikatör, filtre kâğıdı gibi pek çok araç, gereç ve teknik kazandırdı. Kabiliyetli bir insan olan Berzelius, kendi cam malzemelerini yaptığı gibi kendi kimyasallarını da üretirdi. Piyasada satılan bazı kimyasalları beğenmeyip “bunlarla ancak çamaşır yıkanır” dediği bilinir.

Resim: Berzelius’un kedisi tarafından yapılan cam malzemeler.

Aralarında selenium, seryum ve toryumun da bulunduğu pek çok element keşfeden Berzelius bu çalışmalarından ötürü 12 kraliyet madalyası ile ödüllendirildi. Farklı ülkelerden olmak üzere tam 94 bilimsel kuruluşa üyeliği olan Berzelius’a 1835 yılında İsveç kralı tarafından büyük bir sosyal statü olan baronet ünvanı verildi.

Öğretmenler için öneriler

Yukarıdaki hikâyede kimyanın gelişimine büyük katkıları olan bir kimyacı Berzelius’un kimya bilimine yaptığı katkılara yer verilmiştir. Berzelius’un keşfettiği analiz yöntemleri, cam malzemeler öğrencilere kısa tanımlar eşliğinde anlatılabilir.

Hikâyenin geri kalan kısımlarında Berzelius’un çalışmalarından ötürü kazandığı ödüllere yer verilmiştir. Tarih içerisinde bilim insanların farklı bilimsel otoriteler ile (kraliyet akademisi, üniversite, vakıflar… vb) ilişkide oldukları görülmektedir. Bu kısımdaki bilgiler anlatılırken günümüzdeki Nobel ödülü veya TÜBİTAK örnekleri verilebilir.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir